Wiele wskazuje na to, że Narodowy Fundusz Zdrowia stoi nad przepaścią. Problemem są nie tylko rekordowe długi wobec szpitali, ale – co gorsza – dramatycznie niskie wpływy ze składek. Dziura w budżecie powiększa się z każdym miesiącem. Co to oznacza dla pacjentów i stabilności systemu?
Sytuacja finansowa publicznego płatnika jest, delikatnie mówiąc, napięta. Prognozy minęły się z rzeczywistością, a w kasie brakuje miliardów. Przyjrzyjmy się liczbom, które pokazują skalę problemu po III kwartale 2025 roku.
Matematyka się nie zgadza: Gdzie podziały się 3,5 mld zł?
Zacznijmy od konkretów. Po trzech kwartałach 2025 roku różnica między tym, co NFZ planował zebrać ze składek, a tym, co realnie wpłynęło na konto, wynosi aż 3,5 miliarda złotych.
Jak to wygląda w szczegółach?
- Plan: Do końca III kwartału do kasy miało wpłynąć 129,9 mld zł.
- Rzeczywistość: Wpłynęło „tylko” 126,47 mld zł.
Aby Fundusz mógł zrealizować roczny plan (zakładający wpływy na poziomie ponad 173 mld zł), do końca roku musiałoby spływać średnio 15,5 mld zł miesięcznie. Problem w tym, że w tym roku taki wynik nie został osiągnięty ani razu.
Dlaczego pieniędzy jest mniej? Eksperci wyjaśniają
Skąd ten nagły spadek wpływów? Paweł Florek, rzecznik NFZ, uspokaja, wskazując na sezonowość. Zazwyczaj drugie półrocze jest dla Funduszu łaskawsze finansowo niż pierwsze.
Podobnego zdania jest dr Tadeusz Jędrzejczyk (były prezes NFZ), który zauważa, że spływ składki nigdy nie jest liniowy:
„Znaczenie mają tutaj chociażby nagrody przyznawane pracownikom. Przedsiębiorstwa często wstrzymują się z premiami i wypłacają je dopiero w ostatnim kwartale roku, co podbija wpływy ze składki w końcówce roku.”dr Tadeusz Jędrzejczyk
Niemniej, obecny niedobór wynosi około 2,0%. To wystarczająco dużo, by zapaliła się czerwona lampka ostrzegawcza.
Rynek pracy i inflacja a budżet NFZ
Na finanse Funduszu wpływają czynniki makroekonomiczne, na które sam NFZ nie ma wpływu. Andrzej Jacyna, dyrektor szpitala w Człuchowie i były szef NFZ, zwraca uwagę na poziom inflacji.
W 2022 roku dwucyfrowa inflacja napędzała nominalny wzrost płac, a tym samym składek (NFZ miał wtedy nadwyżki). Obecnie, przy inflacji na poziomie 2,4% (listopad 2025), ten mechanizm nie działa już tak efektywnie. Do tego dochodzi sytuacja na rynku pracy.
Grażyna Spytek-Bandurska z Federacji Przedsiębiorców Polskich zauważa niebezpieczne zjawisko:
- Wzrost płacy minimalnej drenuje budżety firm.
- Pracodawców nie stać na podwyżki dla pozostałych pracowników.
- Następuje spłaszczenie siatki płac, co hamuje wzrost wpływów ze składek zdrowotnych.
Rekordowe długi wobec szpitali
Niedobór składki to tylko wierzchołek góry lodowej. Prawdziwym dramatem są zaległości płatnicze.
Szacuje się, że w systemie zabraknie w tym roku około 14 miliardów złotych. Wartość niezapłaconych przez NFZ świadczeń (zarówno limitowanych, jak i nielimitowanych) po III kwartale to rekordowe 11,45 mld zł.
Minister zdrowia, Jolanta Sobierajska-Grenda, stawia sprawę jasno: bez dotacji z budżetu państwa, NFZ sobie nie poradzi.
Kroplówka z budżetu państwa
Rząd próbuje łatać dziurę. W tym roku z budżetu państwa popłynęło do NFZ już ponad 31 mld zł (mimo że planowano jedynie 18,35 mld zł). Minister finansów niechętnie patrzy na kolejne przelewy.
Jedynym „ratunkiem” w ostatnim czasie było przesunięcie 3,6 mld zł z Funduszu Medycznego. Pieniądze te pójdą na zapłatę za nadwykonania w leczeniu dzieci, ale już teraz wiadomo, że to kropla w morzu potrzeb.
Jak uzdrowić finanse NFZ?
Nikt nie ma „złotej recepty”, ale eksperci wskazują na kilka kierunków działań i błędów z przeszłości.
1. Wydajemy za mało jako państwo
Andrzej Jacyna porównuje nas do sąsiadów:
- Czechy: Obywatele płacą 13,5% na składkę zdrowotną.
- Polska: Płacimy 9,0%.
Przy takich stawkach budżet „nie ma prawa się spiąć”. Alternatywą dla podniesienia składki jest coroczne, systemowe dopłacanie z budżetu państwa lub… ograniczenie koszyka świadczeń (czyli gorszy dostęp do leczenia).
2. Błędy systemowe do naprawy
Wielu ekspertów sugeruje cofnięcie decyzji z 2022 roku, które przerzuciły na NFZ finansowanie zadań, za które wcześniej płaciło państwo. Chodzi o:
- Ratownictwo medyczne,
- Leki dla seniorów,
- Świadczenia wysokospecjalistyczne.
Decyzje te podjęto, gdy NFZ miał nadwyżki. Dziś, gdy ich nie ma, te dodatkowe obciążenia pogrążają Fundusz.
Co nas czeka?
Wiele wskazuje na to, że NFZ nie domknie budżetu w tym roku. Deficyt przychodów i gigantyczne długi wobec szpitali tworzą mieszankę wybuchową.
Ostateczne dane poznamy dopiero w lutym 2026 roku, ale wnioski można wyciągnąć już dziś: bez systemowych zmian, cofnięcia błędnych decyzji o finansowaniu ratownictwa z kasy NFZ lub podniesienia nakładów, polska ochrona zdrowia będzie balansować na krawędzi bankructwa.
