Wiele osób traktuje alkohol jako swoisty środek nasenny. Teoretycznie jego spożycie ułatwia zasypianie (stan upojenia często wywołuje nadmierną senność czy chwilowe uczucie błogości), jest to jednak działanie iluzoryczne.
Sen po spożyciu alkoholu nie zapewnia bowiem potrzebnej organizmowi regeneracji, jest płytki i nie gwarantuje wypoczynku. Im dłużej i więcej przyjmuje się alkoholu, tym mocniej upośledzony zostaje proces nie tylko zasypiania, ale i wszystkich faz snu, prowadząc nawet do bezsenności. Co więcej, ewentualne problemy tego rodzaju mogą okazać się zarówno przyczyną alkoholizmu, jak i jego skutkiem.
Czym jest alkoholizm?
Alkoholizm uznawany jest za przewlekłą, postępującą oraz mogącą potencjalnie prowadzić do śmierci jednostkę chorobową. Jako toksyna, alkohol działa destrukcyjnie na cały organizm, tak pod kątem fizycznym, jak i psychicznym.
Zespół uzależnienia od alkoholu, czyli właśnie alkoholizm, wiąże się z nieodpartym przymusem spożywania używki, przy czym chory często traci kontrolę na ilością i częstotliwością jego przyjmowania. Osoba uzależniona, pomimo świadomości i często już odczuwanych negatywnych konsekwencji zdrowotnych (jak i rodzinnych, społecznych czy zawodowych), kontynuuje picie, ryzykując stopniowe pogarszanie stanu zdrowia. Oczywiście, alkoholizm wyjątkowo negatywnie odbija się także na bliskim otoczeniu chorego, nierzadko prowadząc do rozbicia rodziny, utraty pracy i szeregu innych konsekwencji.
Objawy alkoholizmu stają się po pewnym czasie widoczne nie tylko dla samego chorego, ale i osób z najbliższego środowiska. Można zaliczyć do nich pojawiający się głód alkoholowy, utratę kontroli nad ilością przyjmowanego alkoholu, niemal całkowite podporządkowanie życia codziennego piciu czy też zaniedbywanie obowiązków rodzinnych i zawodowych.
Chociaż alkohol, jako trucizna, wpływa negatywnie na cały organizm, szczególnie groźny staje się dla mózgu i układu nerwowego. To właśnie z tego względu u chorego mogą występować znaczne problemy ze snem, włącznie z bezsennością. To z kolei wiązać może się z narastającymi trudnościami z zapamiętywaniem, koncentracją czy kontrolą emocji.
Jak alkohol wpływa na ludzki organizm?
Alkohol etylowy, czyli substancja znajdująca się w każdym rodzaju napojów procentowych, jest toksyczną, psychoaktywną substancją, szczególnie drastycznie działającą na układ nerwowy. Na skutek jego spożywania dochodzi do zaburzenia równowagi chemicznej w mózgu oraz zakłócenia komunikacji pomiędzy neuronami.
Alkohol prowadzi do hamowania neuroprzekaźników GABA, co wywołuje wrażenie odprężenia, a także glutaminianu, który działa pobudzająco – picie prowadzi do spowolnienia jego aktywności, co przekłada się na ograniczenie prawidłowych reakcji mózgu. Utrudnia to logiczne myślenie i podejmowanie decyzji, wiąże się też z trudnościami w zapamiętywaniu. Takie działanie alkoholu, chociaż depresyjne i wyjątkowo szkodliwe, może wywoływać senność i przez to skłaniać chorego do częstszego sięgania po używkę, gdy chce przyspieszyć zasypianie.
Jest to błędne koło: alkoholik, mając problemy ze snem, sięga po alkohol, po którym jest w stanie zasnąć, jednak sen ten jest zbyt płytki, towarzyszą mu częste wybudzenia, co utrudnia zrelaksowanie się i regenerację organizmu, zatem osoba uzależniona ponownie spożywa używkę, jednak nierzadko w coraz większych ilościach, uważając, że tym samym może „poprawić” cały proces.
Czy alkohol naprawdę ułatwia zasypianie?
Do tej pory wiele osób uważa, że po alkoholu zasypia się szybciej, ponieważ pozwala on się rozluźnić, poczuć senność i zmniejszyć odczuwane napięcie psychiczne. Mogłoby się wydawać, że tym samym jego spożywanie stanowi najlepsze „lekarstwo” na sen. Niestety, nic bardziej mylnego!
Po alkoholu można zasnąć szybciej, jednak za skróceniem momentu zasypiania stoi szereg negatywnych mechanizmów obniżających jakość snu. Trzeba bowiem wiedzieć, że w trakcie nocnego odpoczynku organizm rozpoczyna proces metabolizowania przyjętej trucizny. To wiąże się z kolei ze wzmożoną pracą mózgu oraz narządów wewnętrznych (najintensywniej funkcjonuje w tym momencie wątroba). W wyniku wzrostu aktywności tych procesów, dochodzi do częstego wybudzania się, sen staje się płytki i, tak naprawdę, nie przynosi spodziewanej regeneracji i odpoczynku,
Alkohol a fizjologia snu
Chcąc zrozumieć, dlaczego alkohol wpływa na higienę snu w sposób tak negatywny, należy wiedzieć, jak wygląda jego prawidłowy przebieg.
Całonocny odpoczynek przebiega w oparciu o dwie fazy snu, występujące w sposób naprzemienny. Faza NREM zapewnia odpoczynek fizyczny, między innymi poprzez spowolnienie pracy organów i układów wewnętrznych, z kolei REM jest etapem wywołującym marzenia senne – tym samym należy łączyć ją z regeneracją strony umysłowej (pamięć, redukcja stresu, regeneracja psychiczna).
Na skutek przyjęcia nawet niewielkiej dawki alkoholu, zaburzony zostaje ten mechanizm, zwłaszcza w kontekście fazy REM. Zostaje ona znacznie skrócona, następstwem czego jest późniejsze uczucie rozdrażnienia, zmęczenie, trudności z koncentrowaniem się czy panowaniem nad emocjami.
W trakcie odpoczynku fazy występują w określonych odstępach czasu, a zachowanie odpowiednich ich proporcji jest konieczne, by mózg i cały układ nerwowy mogły zregenerować się przed następnym dniem i dbać o prawidłowe funkcjonowanie organizmu. U alkoholika proces ten zostaje zdestabilizowany, czego skutkiem jest właśnie bezsenność (nie zawsze rozumiana tylko jako całkowity brak snu, ale też zaburzenie jego funkcji regeneracyjnej).
Jak odzyskać zdrowy sen – wychodzenie z alkoholizmu
Zrozumienie problemu i poddanie się leczeniu jest, w przypadku alkoholizmu, szansą na odzyskanie zdrowego, satysfakcjonującego procesu zasypiania i samego snu. Niestety, potrzeba na to czasu, a powrót do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego może wiązać się z występowaniem takich problemów, jak bezsenność abstynencyjna. W jej trakcie organizm, przyzwyczajony do działania alkoholu, musi odbudować naturalny przebieg procesu snu. Po zaprzestaniu picia chory może odczuwać silny niepokój, zaburzenia emocjonalne, jak i, ponownie, bezsenność. Cały proces może trwać nawet do kilku czy kilkunastu tygodni i stanowi przez to jeden z najgroźniejszych przeciwników zachowania abstynencji.
Wychodzący z nałogu alkoholik, zmęczony ciągłymi problemami ze snem, może poczuć silną potrzebę ponownego sięgnięcia po alkohol, by wreszcie poczuć ulgę i rozluźnić się przed zaśnięciem. Szansą na pokonanie tej chęci jest odpowiednio prowadzona terapia (indywidualna oraz grupowa), ale też wprowadzona do leczenia farmakoterapia.
Jednym z rozwiązań stosowanych w trakcie leczenia uzależnienia od alkoholu jest wszycie pod skórę środka zawierającego disulfiram. Substancja ta, znajdująca się, na przykład, w Esperalu, silnie oddziałuje na organizm w momencie przyjęcia nawet niewielkich dawek alkoholu. Zachodzi wówczas reakcja łańcuchowa – disulfiram wywołuje po spożyciu wyjątkowo przykre dolegliwości. Chory odczuwać może nudności, nadmierną potliwość i zawroty głowy. Dochodzą do tego wymioty oraz kołatanie serca, a objawy te trwać mogą nawet do 10 godzin.
Świadomość, że powrót do spożywania alkoholu wiąże się z tak nieprzyjemnymi konsekwencjami, ułatwia choremu zachowanie trzeźwości, co prowadzi oczywiście do stopniowej poprawy funkcjonowania mózgu i układu nerwowego, co dalej przekłada się na odzyskanie zdrowego snu.
Warto wiedzieć, że wszycie Esperalu nie jest w Polsce refundowane. Konieczne jest zatem zgłoszenie się do prywatnego gabinetu, chociażby takiego, jak Chirurg-24 w Warszawie, gdzie alkoholik uzyskać może oczekiwaną pomoc farmakologiczną.
Najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy farmakoterapia łączona jest z psychoterapią. Ogromne znaczenie ma również wsparcie okazane przez najbliższych, czyli rodzinę i przyjaciół!
