W ostatnim czasie pracownicy Polskiej Komisji Akredytacyjnej rozpoczęli drugą kontrolę uczelni kształcących na kierunkach medycznych. Generalnie chodzi tutaj o te placówki, które prowadzą nauczanie w trybie warunkowym, bowiem już na etapie ich uruchamiania eksperci mieli wątpliwości odnośnie do jakości oferowanego tam kształcenia. Tym samym ważyć się będą obecnie losy owych studiów medycznych, którym grozi zamknięcie.
O czym zatem powinniśmy wiedzieć w kontekście nowych uczelni kształcących przyszłe pokolenia medyków?
Generalnie wizytacje członków Polskiej Komisji Akredytacyjnej dotyczyć będą w sumie 5 uczelni wyższych, które prowadzą nauczanie w trybie warunkowym. Owe uczelnie to:
- Uniwersytet w Siedlcach
- Akademia Nauk Stosowanych w Nowym Sączu
- Poznańska Akademia Medyczna Nauk Stosowanych im. księcia Mieszka I
- Społeczna Akademia Nauk z siedzibą w Łodzi
- Akademia Nauk Stosowanych w Nowym Targu
Wszystkie te uczelnie nie otrzymały pozytywnej opinii przy pierwszej wizytacji, przeprowadzonej po uruchomieniu kierunku lekarskiego.
Jak dostrzega Anna Sikora, sekretarz rady programowej Polskiej Komisji Akredytacyjnej, obecne wizytacje prowadzone są na wniosek ministra nauki i szkolnictwa wyższego, a poprzedziła je samoocena dokonana przez uczelnie, o którą zostały one poproszone w styczniu bieżącego roku. Na jej przygotowanie władze owych uczelni miały 4 tygodnie.
Obecnie jako pierwszy pod lupę wzięty został Uniwersytet w Siedlcach i po zakończeniu kontroli, kolejne wizytacje obejmą również następne placówki. Z uwagi na to, iż każda kontrola trwa zazwyczaj kilka dni, cały proces zakończy się na przełomie marca i kwietnia bieżącego roku, a celem owych wizytacji jest ocena programowa.
Po zakończeniu wizytacji, nie później jednak niż w terminie 12 tygodni, sporządzony zostanie raport, od którego uczelnie mogą się odwołać w ciągu 2 tygodni. Kolejnym krokiem będzie wydanie uchwały, od której uczelniom też przysługuje odwołanie i to również w terminie 14 dni. Następnie zostanie wydana ostateczna uchwała, która trafi na biurko ministra nauki i szkolnictwa wyższego.
Z kolei urzędnicy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego podkreślają, iż na podstawie dokonanej przez Polską Komisję Akredytacyjną oceny programowej kierunku lekarskiego w danej uczelni, będą podejmowane decyzje co do możliwości dalszego prowadzenia naboru i kształcenia. W tym kontekście warto przypomnieć, iż zgodnie z art. 56 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2024 r. poz. 1571 ze zm.), minister nauki może cofnąć pozwolenie na utworzenie studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu kształcenia, jeżeli Polska Komisja Akredytacyjna wydała negatywną ocenę jakości kształcenia. W okresie od czerwca 2024 roku minister nie skorzystał z tego uprawnienia w stosunku do uczelni kształcących na kierunkach lekarskich.
Jak jednak dostrzega Edyta Wyrodek z zespołu prasowego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wobec 5 uczelni, które uzyskały poprzednio negatywną ocenę programową na kierunku lekarskim, podjęto decyzję o nieokreślaniu limitu przyjęć na studia lekarskie w roku akademickim 2024/2025. Tym samym zobowiązano władze uczelni do podjęcia działań naprawczych, celem wyeliminowania nieprawidłowości w zakresie kształcenia i wdrożenia zaleceń wynikających z ocen dokonywanych przez Polską Komisję Akredytacyjną.
O czym jeszcze warto wiedzieć w kontekście kontroli jakości kształcenia na uczelniach wyższych?
Generalnie, jak podkreślają urzędnicy Ministerstwa Zdrowia, negatywne oceny Polskiej Komisji Akredytacyjnej nigdy nie oznaczają automatycznego zamknięcia danego kierunku lekarskiego. Negatywna opinia powinna oznaczać natomiast brak możliwości uruchomienia nowego kierunku. Ponieważ jednak wszystkie kierunki z zerowym limitem przyjęć dotyczą uczelni nadzorowanych przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego, to właśnie ten minister jest władny podjąć ewentualne działania prowadzące do zamknięcia danego kierunku. A gdyby uczelnie samodzielnie podjęły decyzję o zamknięciu kierunku, byłyby one zobowiązane do zapewnienia swoim studentom możliwości kontynuacji nauki na innej uczelni wyższej. Z drugiej strony nie byłoby z tym dużego kłopotu, bowiem kilka uczelni zaoferowało, że w razie potrzeby przejmą studentów zamykanych kierunków medycznych, a ponadto nie jest to duży problem, bowiem dotyczy około 200 osób.
Co do zasady, przedstawiciele Porozumienia Rezydentów OZZL na podstawie wyników ocen dokonanych poprzednio przez Polską Komisję Akredytacyjną oraz doniesień sygnalisty, stworzyli listę nieprawidłowości, do których dochodzi na kontrolowanych kierunkach lekarskich. W owych uczelniach, mających tylko warunkową zgodę na naukę, pośród owych nieprawidłowości znalazły się takie elementy, jak chociażby:
- braki kadrowe
- niepełny program studiów dla kierunku lekarskiego, opracowany tylko na 2 lata
- brak kompetencji lekarzy wykładowców
- brak odpowiedniego zaplecza dydaktycznego, a w tym pracowni patomorfologii
- ogólnikowe porozumienia z partnerami, czyli szpitalami, zamiast konkretnych umów o współpracy
Jak dostrzega Sebastian Goncerz, przewodniczący Porozumienia Rezydentów OZZL, niewątpliwie takie kształcenie jest ze szkodą nie tylko dla placówek medycznych, które będą miały dostęp do gorzej wykształconej kadry, co ma znaczenie w przypadku ewentualnych błędów medycznych, lecz także dla pacjentów, bowiem wpłynie na jakość ich leczenia.
W kontekście natomiast wdrożenia planów naprawczych na ten moment odpowiedzi udzielili jedynie przedstawiciele Uniwersytetu w Siedlcach, przyznając jednocześnie, iż liczą oni na pozytywny finał wizytacji, a tym samym na przywrócenie limitów przyjęć od nowego roku akademickiego na kierunku lekarskim. Jak bowiem podkreśla dr Beata Gałek, rzecznik prasowy Uniwersytetu w Siedlcach, władze tej uczelni starały się dostosować do wszystkich wytycznych zgłoszonych przez Polską Komisję Akredytacyjną.
W powyższym aspekcie obsada kadrowa kierunku lekarskiego została uzupełniona zgodnie z zaleceniami i spełnia wymogi określone w art. 73 ust. 2 pkt 2 prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, gdzie ów przepis wymaga, by w ramach programu studiów o profilu ogólnoakademickim co najmniej 75,0% godzin zajęć było prowadzonych przez nauczycieli akademickich zatrudnionych w tej uczelni, jako w podstawowym miejscu pracy.
Odnośnie do programu studiów władze tej uczelni przyjęły dwa programy nauczania. Pierwszy, obowiązujący od cyklu kształcenia 2023/2024, dostosowany do zaleceń wskazanych w uchwale prezydium Polskiej Komisji Akredytacyjnej w sprawie oceny programowej, został przyjęty uchwałą Senatu tejże uczelni. Drugi program, obowiązujący dla cyklu 2025/2026, również przyjęty już uchwałą Senatu. Władze uczelni są przekonane, że gwarantują odpowiednią bazę dydaktyczną, bowiem uczelnia dysponuje kompleksowo wyposażonymi pracowniami i laboratoriami, jak chociażby:
- pracownia anatomii prawidłowej
- pracownia fizjologii i patofizjologii
- pracownia histologii i embriologii z salą mikroskopową
- laboratorium biologii molekularnej oraz genetyki
- pracownia mikrobiologiczna
- centrum symulacji medycznych
W samą tylko budowę owego nowego zaplecza zainwestowano w ciągu ostatnich 3 lat ponad 20,0 mln zł, a prace nad uruchomieniem pracowni patomorfologii są na zaawansowanym etapie. Jej uruchomienie planowane jest na połowę kwietnia bieżącego roku. Ponadto planowana jest realizacja kolejnych inwestycji w potencjał naukowo-dydaktyczny.
Z kolei odnośnie do zarzutów o współpracę z placówkami medycznymi, władze uczelni podkreślają, iż umowy sporządzane są z zachowaniem najwyższej rzetelności, zgodnie ze standardami przyjętymi na uczelniach medycznych. W treści porozumień zawartych z podmiotami medycznymi w sprawie organizacji zajęć klinicznych i praktyk zawodowych ujęto rodzaj oraz liczbę godzin realizowanych zajęć klinicznych, liczbę grup studenckich kierowanych do placówki na zajęcia kliniczne oraz rodzaj realizowanych w placówce praktyk zawodowych.
Przedstawiciele Polskiej Komisji Akredytacyjnej z kolei podkreślają, iż choć ostateczne wyniki wizytacji znane będą tak naprawdę po połowie roku, to już po 12 tygodniach od jej zakończenia uczelnie będą miały informacje, które kryteria programowe spełniają, a których nadal nie i będzie to dla nich sygnał co do dalszej ich przyszłości.
Jak jeszcze spojrzeć należałoby na kształcenie przyszłego pokolenia lekarzy na nowych uczelniach wyższych?
Otóż jak dostrzega Damian Patecki, przewodniczący komisji do spraw kształcenia w Naczelnej Izbie Lekarskiej, niewątpliwie należałoby rekomendować likwidację kontrolowanych kierunków lekarskich, gdy ponownie otrzymają one ocenę negatywną.
Takie kierunki bowiem nie powinny funkcjonować, gdyż istnieją ze szkodą dla przyszłych kadr medycznych. Tutaj bowiem podkreślić należy, iż nie jest sztuką zapewnić nauczanie z książek, albowiem odnośnie do kierunków lekarskich przede wszystkim chodzi o dostęp do wiedzy praktycznej. To zaś wymaga odpowiedniej bazy dydaktycznej, gdzie przykładowo styczność z chorobami rzadkimi można mieć tylko na oddziale szpitalnym.
Niewątpliwie też należy mieć świadomość, iż rozwiązanie w postaci likwidacji kierunku jest trudniejsze organizacyjnie od przyznawania zerowego limitu na przyjęcia w kolejnych latach takim uczelniom, czyli doprowadzenie do samoistnego wygaśnięcia danego kierunku.
Podsumowując, już w najbliższym w czasie okaże się czy na 5 uczelniach wyższych, prowadzących od niedawna nauczanie na kierunkach lekarskich, które nie otrzymały pozytywnej rekomendacji Polskiej Komisji Akredytacyjnej, w ogóle będzie możliwe kształcenie przyszłych kadr medycznych. Uczelnie te bowiem prowadzą nauczanie w trybie warunkowym i jeżeli obecna, druga kontrola nadal nie pozwoli im na uzyskanie pozytywnej akredytacji, wówczas możliwość kształcenia tam stanie pod znakiem zapytania. Tutaj tak naprawdę nie wiadomo, czy wówczas urzędnicy ministerialni zdecydują się na likwidację danych kierunków, czy też na przyznawanie zerowego limitu na przyjęcia, co w kolejnych latach i tak doprowadzi do wygaśnięcia kierunku. Póki co wiele zatem zależy od działań podjętych przez takowe uczelnie oraz obecnie prowadzonej oceny tychże działań przez Polską Komisję Akredytacyjną.
