Okazuje się, iż już wkrótce praktyki pseudomedyczne będą skuteczniej zwalczane. W tym kontekście Rzecznik Praw Pacjenta zyska znacznie mocniejszy oręż do walki o prawa pacjentów i to również z pseudomedykami. W tym aspekcie bowiem za naruszenie zakazu stosowania szkodliwych praktyk leczniczych nakładane będą kary, a kierunkiem na przyszłość jest również praktyka związana z instytucją tajemniczego klienta.
O czym zatem warto wiedzieć w kontekście zmian dotyczących walki z pseudomedycznymi praktykami?
Już niedługo Rzecznik Praw Pacjenta będzie mógł ścigać ludzi za stosowanie pseudomedycznych praktyk leczniczych, takich chociażby, jak:
- terapie jodem w chorobach onkologicznych
- stosowanie płynu Lugola w chorobach tarczycy
- leczenie bezpłodności suplementami
- odczulanie biorezonansem
W powyższym aspekcie do konsultacji publicznych trafił właśnie projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta oraz ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego. Projekt ten przewiduje nowe uprawnienia dla Rzecznika Praw Pacjenta, który do tej pory mógł walczyć o przestrzeganie praw pacjentów tylko w podmiotach leczniczych. Tymczasem natomiast dzięki nowej regulacji, będzie mógł on prowadzić postępowanie również w stosunku do podmiotów, które nie są podmiotami medycznymi oraz osób, które diagnozują i leczą, lecz nie są lekarzami.
Jak zatem podkreśla Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta, po wprowadzeniu nowych przepisów możliwe będzie choćby:
- uczestnictwo w postępowaniach administracyjnych
- składanie zawiadomień do organów ścigania
- wymienianie się dokumentami
- przedstawianie dowodów w zakresie praktyk pseudomedycznych
Ponadto zwiększą się również możliwości w zakresie prewencji, bowiem kary pieniężne będą mogły być nałożone już za samo naruszenie zakazu stosowania niedozwolonych praktyk medycznych, a nie dopiero w przypadku braku ich zaniechania po wydaniu decyzji w tej sprawie. Poza tym kary takie będą mogły być nakładane aż do skutku.
Projekt zmiany przepisów przewiduje również, iż kary administracyjne zostaną podwojone, gdzie przykładowo z kwoty 500,00 tys. zł do 1,00 mln zł wzrośnie kara dla podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, jeśli nie podejmie on działań wskazanych w decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów. Z kolei za nieprzedstawienie dokumentów oraz informacji dotyczących okoliczności stosowania praktyk, co do których jest podejrzenie, że mają one charakter naruszający zbiorowe prawa pacjentów, grozić ma kara nie w kwocie 50,00 tys. zł, a już 100,00 zł.
Jakie jeszcze zmiany dotyczyć będą walki z pseudomedycznymi praktykami?
Po wprowadzeniu w życie proponowanych zmian przepisów możliwe będzie również ukaranie kierownika podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, gdy dopuścił on, przez swe działanie czy też zaniechanie, do naruszenia zakazu bądź do niewykonania działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. W tym aspekcie kara przewidziana jest w wysokości do 20-krotności przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale w gospodarce narodowej.
Z punktu widzenia pacjentów istotnym jest, iż na wzór instytucji finansowych, Rzecznik Praw Pacjenta będzie mógł prowadzić listę ostrzeżeń, na którą będzie wpisywał działalności gospodarcze, naruszające zbiorowe prawa pacjentów.
W powyższym zakresie Bartłomiej Chmielowiec podkreśla, iż w projekcie ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta oraz ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego znalazły się wszystkie rozwiązania, o które Rzecznik Praw Pacjenta zabiegał, co nie oznacza jednocześnie, iż przepisów nie będzie można w przyszłości udoskonalać. W tym zakresie takim kierunkiem na przyszłość jest nadanie uprawnień Rzecznikowi Praw Pacjenta do przeprowadzania tak zwanego zakupu kontrolowanego, na wzór rozwiązania nazywanego tajemniczym klientem, które przysługuje Urzędowi Ochrony Konkurencji i Konsumenta.
W odniesieniu do proponowanych zmian przepisów, dr hab. Radosław Tymiński, adwokat, podkreśla, że już obecnie lista kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta jest długa, natomiast problemem jest sposób korzystania z tych uprawnień. Podkreśla on jednocześnie, iż zdarza mu się wygrywać na rzecz placówek medycznych sprawy w sądach, gdzie Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził naruszenie praw pacjenta. Stąd też jego zdaniem istotniejszym byłoby skupienie się na poprawie funkcjonowania tej instytucji, prowadzenie działań edukacji społecznej oraz zwiększenie egzekwowania nakładanych kar. Jednocześnie podkreśla on, iż Rzecznik Praw Pacjenta powinien bardziej zaangażować się w osobiste ściganie szarlatanów, a nie tylko w nakładanie kar. Szczególnie, iż nowe przepisy niosą ryzyko przeniesienia się działalności pseudomedycznej do podziemia.
Co jeszcze ma znaczenie w kontekście walki z praktykami pseudomedycznymi?
Wartym podkreślenia jest, iż praktykami pseudomedycznymi w rozumieniu projektowanych przepisów będą chociażby takie działania, jak:
- podejmowanie działań służących zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia przez osobę nie wykonującą zawodu medycznego
- stosowanie metody prowadzącej do pogorszenia zdrowia, niepodjęcie lub odstąpienie od zgodnej z aktualną wiedzą medyczną metody diagnostycznej lub leczniczej
- wykonywanie działalności leczniczej bez uzyskania wpisu do rejestru
- działanie wprowadzające w błąd polegające na publicznym rozpowszechnianiu lub promocji metody diagnostycznej lub leczniczej, niezgodnej z aktualną wiedzą medyczną, zagrażającej życiu lub zdrowiu
Jednocześnie należy wiedzieć, iż projekt zmiany przepisów wprowadza również inne elementy, które pozwolą lepiej zadbać o prawa pacjentów. W powyższym aspekcie Rzecznik Praw Pacjenta będzie mógł zobowiązać do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów również te podmioty, które przed wydaniem decyzji zaniechały praktyki, a nie jak dotąd tylko te, które nadal ją prowadzą. Ponadto nowym uprawnieniem będzie również wydawanie tak zwanych decyzji tymczasowych, które zobowiązują stronę postępowania w sprawie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów do powstrzymania się od określonych zachowań, w celu zapobieżenia wystąpienia zagrożenia życia lub zdrowia pacjentów, do czasu zakończenia postępowania.
Kolejnym uprawnieniem Rzecznika Praw Pacjenta będzie również dostęp do nagrań rozmów telefonicznych dotyczący zgłoszeń alarmowych, czyli na numer 112, albowiem obecnie ma on jedynie dostęp do nagrań rozmów prowadzonych na stanowisku dyspozytora medycznego.
Jak dostrzega Jolanta Budzowska, radca prawny, nowością będzie również możliwość udziału Rzecznika Praw Pacjenta w postępowaniach cywilnych dotyczących naruszenia praw pacjenta w sytuacji, w której doszło do śmierci chorego. Obecnie bowiem takie zdarzenia pozostawały bez kary, ponieważ rodzina poszkodowanego pacjenta nie mogła po jego śmierci żądać zadośćuczynienia.
Jednocześnie ma być również łatwiej prowadzić postępowania wyjaśniające w sprawach pacjentów indywidualnych, bo obecnie Rzecznik Praw Pacjenta może żądać złożenia wyjaśnień oraz zapewnienia dostępu do dokumentów przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych, ale nie ma prawa nakładania sankcji w razie braku ustosunkowania się do żądania.
Z drugiej strony jednak, co zauważa Jolanta Budzowska, projekt zmiany przepisów nie przewiduje regulacji wypełniającej istniejącą dużą lukę prawną, z którą obecnie mamy do czynienia. Mianowicie Rzecznik Praw Pacjenta, wdrażając pozasądową ścieżkę dochodzenia roszczeń w postaci Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, nie ma pozasądowej możliwości wydawania rozstrzygnięć w sprawie rekompensaty za złamanie praw pacjenta. I niestety w takich sytuacjach pacjent nadal jest zdany na żmudne i generujące koszty sądowe dochodzenie roszczeń.
Podsumowując, do konsultacji publicznych trafił obecnie projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta oraz ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego. W myśl zaproponowanych zmian Rzecznik Praw Pacjenta zyska znacznie mocniejszy oręż do walki o prawa pacjentów, szczególnie w zakresie stosowania praktyk pseudomedycznych. W tym aspekcie poza nowymi uprawnieniami zwiększą się również potencjalne kary nakładane za stosowanie praktyk, dotyczących naruszenia zbiorowych praw pacjentów. A z kolei kierunkiem na przyszłość jest wprowadzenie instytucji tajemniczego klienta, na wzór rozwiązania stosowanego przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta.
